Może jednak się zdarzyć, że podwyższenie całkowitego cholesterolu spowodowane jest wysokim stężeniem „dobrego” cholesterolu HDL czy chylomikronów (tłuszczowo-białkowe skupiska emulsyjne wielkości 0,5 -1,0 mm). Podwyższone wartości HDL mają działanie przeciwmiażdżycowe, natomiast chylomikrony odpowiadają za ostre zapalenie trzustki.

Hipercholesterolemia uznawana jest za najwcześniej i najlepiej poznany czynnik ryzyka miażdżycy. Pod jej pojęciem rozumie się stężenie cholesterolu LDL („złego”) równe lub większe niż 130mg/dl, co z kolei odpowiada stężeniu całkowitemu równemu lub większemu 200mg/dl. Hipercholesterolemia może być spowodowana defektami genetycznymi, ale i czynnikami środowiskowymi a więc zależy także od sposobu żywienia.

PTK, czyli Komisja Profilaktyki Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego w 2000 roku zaleciła oznaczanie stężenia cholesterolu całkowitego już w wieku 20 lat. Związane jest to z wczesnym wykryciem tendencji wzrostowych stężenia cholesterolu. W celu wykrycia hipercholesterolemii za pośrednictwem oznaczenia ilości cholesterolu LDL, oznacza się na czczo stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu HDL oraz trójglicerydów. Optymalne stężenie LDL wynosi poniżej 100mg/dl, wartości LDL do 129 mg/dl uznaje się za zbliżone do optymalnych. Gdy wartość cholesterolu LDL mieści się w granicach od 130-159 mg/dl może to oznaczać przyspieszony rozwój miażdżycy. Wyjątkowo szybki rozwój choroby rozpoczyna się w przypadku stężenia cholesterolu LDL wynoszącego powyżej 160mg/dl [1].

Na zlecenie Wydziału Zdrowia i Pomocy Społecznej Urzędu Miasta Torunia w 2001 przeprowadzono badania stanu zdrowia, postawy i zachowania mieszkańców Torunia. Badania przeprowadzone zostały przez Katedrę Medycyny Społecznej i Zapobiegawczej Akademii Medycznej. Jednym z wyróżników całościowej oceny stanu zdrowia była hipercholesterolemia. Prawidłowe stężenie cholesterolu całkowitego stwierdzono jedynie u 42,3% mieszkańców Torunia. Umiarkowaną hipercholesterolemię stwierdzono u 38,1% badanych. Wartości znacznie podwyższonego stężenia cholesterolu zdiagnozowano u 16,2% mieszkańców, zaś przekraczające granicę stężenia cholesterolu całkowitego 300 mg/dl u 3.4% badanych. Rozkład wartości nieprawidłowych był bardzo podobny u mężczyzn i kobiet. W trakcie badań pytano się mieszkańców Torunia o częstość wykonywania badań stężenia cholesterolu. Jedynie co trzecia osoba miała kontrolowany cholesterol w ciągu ostatnich 12 miesięcy, zaś 18,5% w okresie 1-5 lat temu. U ponad 27% badanych nigdy nie kontrolowano stężenia cholesterolu, u 2,6% badanie miało miejsce ponad pięć lat temu. Odpowiedzi „ nie pamiętam” udzieliło prawie 6% badanych. Wyniki badań dowodzą jak bardzo potrzebna jest profilaktyka w wykonywaniu badań poziomu cholesterolu. Niewiedza i niekontrolowanie poziomu cholesterolu znacznie utrudnia efekty próby późniejszego leczenia [4].

W leczeniu hipercholesterolemii stosuje się statyny [1]. Wykazują one silne działanie hipolipemizujące. Przeprowadzono wiele badań, które dowiodły redukcję incydentów wieńcowych i zgonów. Skuteczność statyn była większa im osiągnięto większy spadek poziomu „złego” cholesterolu.

Zanim jednak lekarz zaleci nam stosowanie leków, każdy może sam zadbać o poziom cholesterolu i zapobiec wielu poważnym zmianom w organizmie. Najważniejsza w działaniu przeciwmiażdżycowym jest odpowiednia dieta. Należy ograniczyć spożycie NKT, czyli nasyconych kwasów tłuszczowych, gdyż to one w największym stopniu odpowiadają za zwiększanie stężenia cholesterolu LDL. Dieta lecznicza powinna dostarczać mniej niż 7% energii pochodzącej z NKT. Nasycone kwasy tłuszczowe występują przede wszystkim w tłuszczach pochodzenia zwierzęcego: masło, smalec, słonina oraz w niektórych olejach, jak palmowy i kokosowy [1, 2].

Należy również ograniczyć spożycie izomerów trans nienasyconych kwasów tłuszczowych, gdyż zwiększają one stężenie cholesterolu LDL i jednocześnie zmniejszają stężenie cholesterolu HDL. Do głównych źródeł izomerów trans zalicza się częściowo uwodornione oleje roślinne, które są obecne w twardych margarynach i tłuszczu cukierniczym [1, 3].

Zaleca się, aby pożywienie dostarczało nie więcej jak 200mg/dzień cholesterolu. Do pokarmów zawierających znaczne ilości cholesterolu zalicza się jaja, podroby oraz produkty je zawierające oraz tłuszcz mleka i mięsa. Dopuszcza się spożywanie maksymalnie 2 jaj tygodniowo [3].

Wystrzeganie się kwasów nasyconych nie musi oznaczać ogólnej rezygnacji z tłuszczów. Proponuje się zastępowanie kwasów nienasyconych, kwasami jednonienasyconymi, które powodują spadek stężenia poziomu cholesterolu LDL. Zawartość w diecie kwasów jednnonienasyconych (np. kwasu oleinowego występującego w olejach oliwkowych, rzepakowych i orzechach) może dostarczać 20% dziennej ogólnej energii [1].

Poniższa tabela przedstawia wybór produktów spożywczych w diecie obniżających stężenie cholesterolu [1].


Hipercholesterolemia jest poważnym czynnikiem ryzyka miażdżycowego. W leczeniu i prewencji istotną rolę odgrywa właściwa dieta. Dlatego też warto wcześniej zadbać o zdrowie swojego organizmu i właściwie się odżywiać.

Literatura:
[1] Cybulska B., Kłosiewicz- Latoszek L., „Diagnostyka i leczenie hipercholesterolemii”, Żywienie czowieka i metabolizm, 2/ 2005.
[2] kch, „Źródło energii i smaku”, Food service, 4/2005.
[3] Harvard School of Public Health, “Fats and cholesterol”, 2005.
[4] Raport z badania stanu zdrowia, postawy i zachowania mieszkańców Torunia, Łódź, 2001.